thanh:

(聲) Phạm: Zabda. Pàli:Sadda. Hán âm: Nhiếp đà. Chỉ cho tiếng, là đối tượng mà tai nghe được, thức tai liễu biệt(nhận biết) được, mắt không thấy được, có tính chất ngăn ngại, tức là sắc pháp Vô kiến hữu đối là 1 trong 6 cảnh (6 trần), 1 trong 12 xứ (12 nhập), 1 trong 18 giới, 1 trong 75 pháp của Câu xá, 1 trong 100 pháp của Duy thức. Y cứ vào Xứ, Giới mà gọi Thanh là Thanh cảnh, Thanh trần, Thanh xứ, Thanh nhập, Thanh giới. Về cách phân loại Thanh, có nhiều thuyết khác nhau. Theo luận Đại tì bà sa quyển 13 và luận Câu xá quyển 1 thì do Vật thể phát ra tiếng có cảm giác hay không mà chia Thanh làm 2 loại là Thanh hữu chấp thụ đại chủng nhân và Thanh vô chấp thụ đại chủng nhân. Chấp thụ là tên khác của tâm, tâm sở; Hữu chấp thụ, chỉ cho thân của hữu tình; Đại chủng chỉ 4 đại chủng đất, nước, lửa, gió. Tiếng phát ra từ 4 đại chủng của hữu tình, gọi là Thanh hữu chấp thụ đại chủng nhân, như tiếng nói tiếng vỗ tay của người ta; tiếng phát ra từ 4 đại chủng của loài vô tình, gọi là Thanh vô chấp thụ đại chủng nhân, như tiếng nói của người hóa, hoặc tiếng phát ra từ gỗ, đá. Kế đến lại xem tiếng ấy có ý nghĩa, ý chí hay không, mỗi thứ lại chia làm Thanh hữu tình danh và Thanh phi tình danh. Lại do tiếng có làm người khoái cảm hay không màchia làm Tiếng đáng ưa và Tiếng không đáng ưa. Đồ biểu như sau:(xemĐồ biểu cuối trang) Luận Tạp a tì đàm tâm quyển 1 chia Thanh làm 3 loại là: 1. Nhân thụ tứ đại thanh: Tiếng chấp nhận 4 đại chủng làm nhân. 2. Nhân bất thụ tứ đại thanh: Tiếng không chấp nhận 4 đại chủng làm nhân. 3. Nhân câu thanh: Có chấp nhận và không chấp nhận 4 đại chủng làm nhân và lấy tiếng phát ra từ việc đánh trống và thổi tù và làm Nhân câu thanh. Nhưng luận Câu xá không tán đồng thuyết này. Còn theo luận Đại thừa a tì đạt ma tạp tập quyển 1 thì Thanh có 11 thứ: 1. Khả ý thanh: Tiếng vừa ý. 2. Bất khả ý thanh: Tiếng không vừa ý. 3. Câu tương vi thanh: Tiếng chẳng vừa ý cũng chẳng phải không vừa ý, cho nên đặc biệt gọi là Tiếng ở chặng giữa (xử trung chi thanh). 4. Nhân thụ đại chủng thanh: Tiếng có chấp nhận đại chủng làm nhân. 5. Nhân bất thụ đại chủng thanh: Tiếng không chấp nhận đại chủng làm nhân. 6. Nhân câu đại chủng thanh: Tiếng vừa chấp nhận đại chủng vừa không chấp nhận đại chủng làm nhân. 7. Thế sở cộng thành thanh: Tiếng có tính chất thế tục. 8. Thành sở dẫn thanh: Chỉ cho lời nói của bậc Thánh. 9. Biến kế sở chấp thanh: Lời nói của ngoại đạo ngoài Phật giáo. 10. Thánh ngôn sở nhiếp thanh: Chỉ Cho những lời nói đúng như thực, tức đối với 4 thứ thấy, nghe, hay, biết, hễ thấy thì nói là thấy, không thấy nói không thấy... 11. Phi thánh ngôn sở nhiếp thanh: Không phải lời nói của bậc Thánh. Luận Du già sư địa quyển 1 thì liệt kê 18 thứ Thanh là: Tiếng tù và tiếng trống, Tiếng có chấp nhận đại chủng nhân Hữu tình danh Phi tình danh Tiếng vừa ý –––––––– Tiếng nói đáng ưa Tiếng không vừa ý –––– Tiếng nói đáng ghét Tiếng vừa ý –––––––– Tiếng vỗ tay đáng ưa Tiếng không vừa ý –––– Tiếng vỗ tay đáng ghét Tiếng vừa ý –––––––– Tiếng nói đáng ưa của người hóa Tiếng không vừa ý –––– Tiếng nói đáng ghét Tiếng không chấp nhận của người hóa đại chủng nhân Tiếng vừa ý –––––––– Tiếng đáng ưa của gỗ, đá Tiếng không vừa ý –––– Tiếng đáng ghét của gỗ, đá Tiếng lớn nhỏ, tiếng múa, tiếng hát, tiếng nhạc, tiếng tuồng, tiếng nữ, tiếng nam, tiếng gió thổi, tiếng rõ ràng, tiếng không rõ ràng, tiếng có nghĩa, tiếng vô nghĩa, tiếng hạ trung thượng, tiếng nước chảy, tiếng cãi cọ tạp nhạp, tiếng thụ trì giảng nói, tiếng luận nghĩa quyết trạch. Ngoài ra, Mật giáo thì nhân cách hóa các loại âm thanh, gọi là Kim cương ca bồ tát, cho rằng vị Bồ tát này có đến 64 thứ âm thanh. [X. luận Thuận chính lí Q.1; luận Hiển dương thánh giáo Q.1; luận Nhập a tì đạt ma Q.thượng; luận Du già sư địa Q.3; Câu xá luận quang kí Q.1; Đại thừa nghĩa chương Q.8, phần cuối].