tố tượng:

(塑像) Chỉ cho tượng Phật được đắp bằng đất, hoặc chỉ cho cách đắp tượng Phật bằng đất.Phong tập tố tượng bắt nguồn từ Tây vực, tuy nhiên, ngay ở thời kì Phật giáo bộ phái tại Ấnđộ cũng đã có nói đếntố tượng, như:Hữu bộtìnại da tạp sự quyển 11 (Đại 24, 255 trung) ghi: Ví như người thợ đắp tượng, hoặc học trò của người ấy, trước hết dùng các thanh gỗ làm khuôn để tạo hình dáng, sau đó dùng dây buộc lại rồi mới đổ đất bùn vào để làm thành tượng. Điều Phạm diễn na quốc trong Thích ca Phương chí quyển thượng (Đại 51, 953 hạ) cũng nói: Chùa có tố tượngniết bàn, dài hơn nghìn thước, được trang nghiêm bằng vàng báu. Những năm gần đây, ở vùng Trung Á, các nhà khảo cổ cũng đã tìm thấy một số lượng lớn di phẩm tố tượng, trong đó có đầu tượng của các vị trời được đắp tạo vào khoảng các thế kỷ II, III, tượng Phật và tượng Bồ tát đứng được đắp tạo vào khoảng thế kỷ VII, VIII. Những ghi chép sớm nhất về tượng Phật đắp bằng đất ở Trung quốc được thấy trong phần Pháp uyển tạp duyên nguyên thủy tập mục lục trong Xuất tam tạng kí tập quyển 12, trong đó có 19 chữ: Tống minh đế Trần thái phi tạo Pháp luân tự đại nê tượng tinh tuyên phúc ngọa tượng kí (Bà Thái phi của vua Minh đế nhà Tống xây chùa Pháp luân và đắp tượng Phật niết bàn bằng đất rất lớn để cầu phúc). Về sau, phong tập đắp tượng Phật rất thịnh qua nhiều đời. Hiện nay, trong động Thiên Phật ở Đôn hoàng, tỉnh Cam túc, Trung quốc, còn có rất nhiều di phẩm tượng Phật được đắp bằng đất vào thời Đường, Tống. Ở Nhật bản, khoảng năm Thiênbình là thời kì đắp tượng thịnh nhất, trong các di phẩm nổi tiếng còn được lưu truyền đến nay thì có các tượng đắp trong tháp 5 tầng ở chùa Pháplong, tượng 2 vịbồ tát Nhậtquang, Nguyệtquang, tượng Chấp kim cương thần trong Tam nguyệt đường của chùa Đông đại, tượng 12 thần tướng... ở chùa Tân Dược sư...Về phương pháp đắp tượng bằng đất thông thường được thực hiện như sau: Trước dùng gỗ, tre làm cốt, rồi sử dụng đất nhào với loại cỏ giấy(papyrus) đắp một lớp dày lên cốt, mặt ngoài thì bôi một lớpđất vân mẫu(mica) thật mịn láng. Những phần nhỏ nhắn như các ngón tay thì dùng dây và gai cuốn tròn lại để làm cốt. Sau khi tượng Phật đã thành, chờ cho khô rồi dùng ơn quét lên mặt ngoài và thếp vàng, sau đó tô màu. Phương pháp này rất hợp cho việc tạo tượng Phật tả chân. Tượng Phật Tượng đắp vào đời Đườnghoàn thành bằng phương pháp này cũng gọi là Nê tượng, Thổ tượng, Niệp tượng, Chiếp tượng... [x.phần Chiêu nghini tự trong Lạc dương già lam kíQ.1; Tây vực kí (Huệ sinh); Cổ kim đồ thư tập thành thần dị điển thứ 9 đến 94; thiên Điêu tố trong Chi na mĩ thuật sử].