thức uẩn:

(識蘊) Phạm: Vijĩàna-skandha. Pàli: Viĩĩaịa-khandha. Cũng gọi Thức ấm, Thức thụ ấm. Chỉ cho sự tụ tậpcủacác thức như thức mắt, thức tai..., 1 trong 5 uẩn. Luận Câu xá quyển 1 (Đại 29, 4 thượng) nói: Mỗi thức đều phân biệt rõ ràng từng cảnh giới trong các giới, rồi thu lấy toàn bộ cảnh giới, cho nên gọi là Thức uẩn. Đây lại có 6 thức thân khác nhau, tức từ Nhãn thức thân đến Ý thức thân. Bởi vì 6 thức như thức mắt..., khi đối trước cảnh, chỉ thu lấy tướng chung để phân biệt, cho nên gom 6 thức này vào nhóm loại mà đặt tên là Thức uẩn. Trong 12 xứ, 6 thức này hợp chung làm 1 Ý xứ, trong 18 giới thì chia 6 thức thành Nhãn thức giới cho đến Ý thức giới và lại lập riêng Ý căn không gián đoạn mà thành 7 tâm giới. Luận Đại thừaa tì đạt ma tạp tập quyển 2 (Đại 31, 701 thượng) nói: Thế nào là kiến lập Thức uẩn? Nghĩa là Tâm, Ý, Thức khác nhau. Trong đó, thức A lại da thứ 8 là Tâm, thức Mạt na thứ 7 là Ý và 6 thức trước là Thức, tức gọi chung 8 thức này là Thức uẩn. Còn luận Du già sư địa quyển 54 thì nêu 5 loại Thức uẩn khác nhau, đó là: 1. An trụ: Đối với 3 cõi, các thức chấp trước trong, ngoài mà an trụ. 2. Tạp nhiễm:Các phàm phu, trong pháp hiện tại do cảnh giới thụ dụng, trong pháp vị lai do môn sinh tử mà bị ô nhiễm. 3. Sở y: Thức nương theo 6 chỗ như mắt... và 6 thân thức mà chuyển. 4. Trụ: Thức nương vào 4 thức trụ mà an trụ. 5. Dị tướng:Thức có các tướng khác nhau như tâm tham, hoặc lìa tâm tham, thiện hoặc bất thiện hoặc vô kí... [X. kinh Tạp a hàm Q.3; kinh Tăng nhất a hàm Q.28; Tập dị môn túc luận Q.1; luận Đại tì bà sa Q.74].